Diyabet

 

- hastada göz muayenesi,albuminüri araştırma, Kc USG ve skorlama (FİB-4) ,EKG kontrol ve kardiyak kontrol (sesiz iskemi) yapılabilir.

A1C hedefi: Tip 1 ve tip 2 diyabetli hastalarda, hipoglisemi riskini artıran özel bir durum yoksa, yaşam beklentisi yeteri kadar uzun ise, mikrovasküler komplikasyonların azaltılması için A1C hedefinin ≤%7 (53 mmol/mol) olarak belirlenmesi tercih edilmelidir (A). Hipoglisemi riski düşük olan genç hastalarda, gebelik planlayan veya gebe olan uygun hastalarda A1C hedefi ≤%6.5 (48 mmol/mol) olabilir.

Yaşlı Hastalarda: 

 Yaşam beklentisi >15 yıl ve majör komorbidite yok ise A1C <%7 (53 mmol/mol) 

 Yaşam beklentisi 5-15 yıl ve orta derecede komorbidite var ise A1C <%7.5-8.0 (58-64 mmol/mol) 

 Yaşam beklentisi <5 yıl ve majör komorbidite var ise A1C <%8.0-8.5 (64-69 mmol/ mol) olarak hedeflenebilir.

Gebelik planlayan hasta : Hedef A1C, pre-konsepsiyon döneminde non-diyabetik normal üst sınırın maksimum 2 standart sapma üstünü aşmamalı, tercihen <%6.0 (42 mmol/mol) hedeflenmeli, bu hedefe ulaşılamıyorsa <%6.5 (48 mmol/mol) düzeyi mümkün olduğunca sağlanmalıdır.

Glukoz Hedefi : 

A1C 6,5-7,5 -> Metformin

7,5-8,5 : 2 li OAD (Sinjardi ,Galvus -Met)

A1C : 8,5 - 10 -> 3lü OAD ,SGLT kullan (koroner hst,kalp yet.,proteinürisi varsa,kontrendikasyon yoksa SGLT-2 başla  ) 

A1C > 10 -> Kgya 0,1 - 0,2 insülin (OAD + insülin) , bazal bolus : kgya 0,5 yarısı bazal ,yarısı bolus

böbrek yet. varsa 0,3 ten başla 10 gün sonra 3 günlük insülin takibiyle çağır.

A1C 13-15 ise insülin öner,OAD olarak sülfonilüre verme(insülinle) ,ilk bazal insülin başla 

 - Metformin -> ( Matofin XR(uzun salınımlı),Glifor,Diaformin ) : 2x500 ilk 2  hafta ,sonra 2x1000 .B12 kontrol et,

ileri AC hastalığı ,laktik asidoz a dikkat 

KC yetmezliği,ileri renal yetmezlik,opere olacaksa verme

- emziren metforminden 4 saat sonra emzirebilir

- SGLT -2> Koroner kalp hastalığı,kalp yetmezliği,proteinüride kullan 

 Dapagliflozin (Forziga) 10 mg 1x1 , Empagliflozin (Jardiance ) , Sinjardi : Metformin+ empagliflozin ,

 : Mesane CA ,Ketoasidoz kontrendike , (öglisemik ketoasidoz yapabiliyor) ,sık idrar yolu enfeksiyonu varsa (bariz patoloji) verme  .

- yaşlı hasta  diüretik de kullanıyorsa dikkatli olmak lazım 

- DPP4 -> Trajenta 5mg 1x1   (linagliptin) (böbrek yetm. doz ayarı yok) - > pankreatit, meduller tiroid ca geçirdiyse verme ,; galvus ,taglin 100 mg 1x1  ( vildagliptin) 

* janumet 2x1 (sitagliptin + metformin)  , galvus met 2x1(vildagliptin + metformin),tok karnına öğün arası 

- Sulfonilüre -> (Gliklazid) : Diamicron MR 30 mg,betanorm 30 1x1  (30 ile başla ,120 ye kadar çıkılabilir)  -> sabah aç ,hipoglisemi yapabilir ,dikkat,insülin ile beraber verme 

Glitazon : ödem yapar, kalp yetmezliğinde,graveste verme,osteoporozu arttırabilir,KCFT 3 kat üzerinde ise verme ,KC yağlanması olan hastada tercih edelim 

Glifix 1x1 30 mg ,Glifix - Plus 2x1 (metformin var)

-Sirozda vereceksen insülin ver . 

İnsülin 

 İNSÜLİN DOZUNUN HESAPLANMASI VE AYARLANMASI

Günlük insülin gereksinimi, başlangıçta vücut ağırlığına göre hesaplanır. Ayrıca, diyabetli bireyin fenotipi ve fiziksel aktivite durumu, diyabet komplikasyonları ve daha önce insülin kullanıp kullanmadığı da göz önüne alınmalıdır.

 Genel olarak tip 1 ve tip 2 diyabetli bireyler için idame insülin dozları :

  Tip 1 diyabette 0.4-1.0 IU/kg/gün 

 Tip 2 diyabette 0.3-1.2 IU/kg/gün 

 -Bazal-bolus insülin rejimlerinde, günlük gereksinimin yaklaşık yarısı (%40-60) bazal, geri kalan yarısı (%40-60) ise bolus olarak hesaplanır. 

-Daha önce insülin kullanmamış hastalarda, bazal insülin desteği 0.1-0.2 IU/kg/gün dozunda başlanabilir.

İğne Ucu ,aspart(novo),lantus(glarjin),şeker ölçüm,cihazı-çubuğu --> rapor çıkar 

- İME fine 6 (zayıf 4 ,kilolu 8 ) 4x1 , İME -DC 4x1 ( 3er kutu ) 

- Bazal insülinde : Sabah aç, akşam tok 4-5 gün yazıp gelsin 

- Bazal /bolus : Sabah Aç /Tok , öğlen tok ,akşam tok 

- Açlık kan şekeri : 80-130 hedef --> 1 ay sonra kontrol ,hedef değerlere geldiyse 3-4 ay sonra kontrol 

MODY-> insülin sekresyonunda problem var,sülfonilüre baya etkin.Fenotipi MODY düşündürüyorsa sülfonilüre başla,tedavi cevabına bak.

-Gebe ,hemoglobinopati,derin anemi,yakın zamanda transfüzyon öyküsü varsa HbA1c ye göre diyabet tedavisi başlanmaz.KŞ takibine göre (normalde A1C ye bakılır)

- Akarboz  reaktif hipoglisemi için kullanılabilir

- Metformin : laktat yüksekliği ,kc hastalığı,KOAH,ileri evre kalp yetmezliği vs.(laktik asidoz yapabilecek hastalar) a verme . GFR düşük hastaya da  verme .

GFR ye göre doz ayarları : 

- GFR < 45  : metformin yarı doz verilir . (1x1)

- GFR < 30 : metformin kesilir, başlanmaz . 

- SGLT-2 : GFR 20 üzeri verilebilir , diyaliz başlanana kadar devam edilebilir. GFR 20 altı verilmez . 

Linagliptin: ayarı yok (diyaliz dahil)

Pioglitazon : ayarı yok (diyaliz dahil)

Gliklazid : 15-60 arası en düşük dozdan başlanır, 15 altı verilmez 

Semaglutide : Doz ayarı yok (diyaliz dahil)

DM ve MASLD-MASH 

-Tüm tip 2 diyabetli hastalar tanı anında ve devamında 1-2 yılda bir MASLD/MASH için noninvaziv yöntemlerle taranmalıdır. Yıllık AST, ALT bakılması ve FIB-4 skorlaması yapılması önerilebilir 

- Karaciğer enzimlerinin normal olması MASLD/MASH tanısını dışlamaz.

-MASLD tedavisinin ana bileşeni kilo verme /  yaşam tarzı değişikliğidir

-Biyopsi tanılı  MASH olgularında Pioglitazon ve GLP-1 RA kullanımı ile hepatik yağlanmanın ve fibrozisin düzeldiği/yavaşlatıldığı gösterilmiştir

* Diyabetik retinopatisi olan hastada fenofibrat kullanımı yarar sağlar.